Miasto dawniej i dziś
Żychlin, miasta leżące w powiecie kutnowskim województwa łódzkiego, położony jest na obszarze pradoliny warszawsko - berlińskiej, ciągnącej się wzdłuż Bzury i dolnego Neru, przechodzącej ku północy w wyżynę gostyńską. Obszar ten, i jak cały powiat, miał dobre bielicowe gleby i wysoki procent łąk i pastwisk, co przy układzie stokowym, charakterystycznym dla pradoliny, sprzyja gęstemu rozmieszczeniu osad ludzkich już w znaczeniu dziejów. Osadnictwo nad Słudwią, prawobrzeżnym dopływem Bzury, ma odległe tradycje, a liczne znaleziska są tego potwierdzeniem. Już na przełomie VII V w.p.n.e. plemiona rodzime, zamieszkujące dzisiejsze Pomorze Kaszubskie, dokonały podboju i pierwszego zjednoczenia późniejszej Polski. Okres tamten nazwany jest okresem kultury pomorsko- łużyckiej, a charakteryzował się tym, ze lud owy miał zwyczaj grzebać popioły swoich zmarłych w grobach podobnych do skrzynek zbudowanych z kamienia i w urnach zdobionych od zewnątrz wizerunkiem twarzy ludzkiej. Taki właśnie grób skrzynkowy, z okresu prasłowiańskiej kultury łużyckiej, określany na V w.p.n.e. odkryto w 1943 roku w Żychlinie. Groby, narzędzia i broń znalezione na tych terenach, świadczą o stałym i stosunkowo gęstym zaludnieniu naszych okolic. Znacznie późniejsze, a pochodzące zapewneest, a zachowane do dziś, grodzisko średniowieczne, usytuowane w południowo - zachodniej części miasta z przełomu XII XIII wieku. Trudno jest dociec pochodzenia samej nazwy "Żychlin". Wybitny językoznawca Stanisław Raspond - wywodzi nazwę osady od słowiańskiego imienia Żych, co by oznaczało Żychlin - gród Życha. Zawiązkiem osady Żychlin był zameczek, stojący tu już od wieku XV. Ufundowali go dziedzice tych ziem o nieznanych nam nazwiskach. Pierwsze wzmianki pisane o Żychlinie datowane są na XV wiek. Według Janusza Bieniaka, najstarszy dokument źródłowy, dotyczący osady, pochodzi z 1309 roku.Przed 1331 rokiem istniała już wieś z kościołem należąca do sędziego łęczyckiego Chwała. "Kurier Warszawski" z lat międzywojennych pisał, że "rycerz Chwał z Żychlina brał udział u boku Łokietka w bitwie z Krzyżakami pod Płowcami w 1331 roku".
W tym też roku, we wrześniu, w czasie najazdu Krzyżaków na Łęczycę i Koszalin, spalili zamek,kościół i osadę Żychlin.Fakt ten potwierdzają źródła pisane, dotyczące Żychlina pochodzące z 1332 roku. (Kodeks Dyplomatyczny Polski). Od średniowiecza, aż do XIX wieku miasto było własnością prywatną. Należy przypuszczać, że nadanie praw miejskich miało miejsce przed 1397 rokiem. Świadczą o tym dokumenty, mówiące o sprzedaży Żychlina wraz z przyległościami przez Dobka Piechasa, podczaszego z Widawy, Klemensowi chorążemu łęczyckiemu za 50 kup groszy praskich.
Tenże Klemens sprzedał je w roku 1397 Wojciechowi ze Słońska oraz jego braciom. W tym też dokumencie Żychlin nazwany jest "oppidium" - miastem. .Na lokalizację miasta w tym miejscu złożyło się kilka przyczyn, w tym korzystne położenie czterech dzielnic: Mazowsza, Wielkopolski, Kujaw oraz Ziemi Łęczyckiej, istnienie grodu i siedziba okolicznych dóbr, zamek, parafia i korzystne położenie w rozwidleniu dróg na granicy dwóch dzielnic Mazowsza i Ziemi Łęczyckiej. W roku 1416 Żychlin stał się własnością Żychlińskich herbu "Szeliga", potwierdzenie praw miejskich otrzymał w1450 roku od króla Kazimierza Jagiellończyka, a zawdzięcza je Wojciechowi Żychlińskiemu, na ówczas podkanclerzowi króla.W encyklopedii Orgelbrandta czytamy: " Żychlin, miasto prywatne w guberni warszawskiej, osada starożytna. Własność rodziny, która stąd Żychlińskimi się później nazwała.
Wyniósł ją na miasto w roku 1450 Żychliński Wojciech, kanonik krakowski, pieczętarz mniejszy koronny Król Kazimierza Jagiellończyka. Z danych z 1552 roku dowiadujemy się, że Żychlin liczył 131 poddanych, 20 rzemieślników prowadziło różne warsztaty usługowe,7 wyszynków piwa i szkółkę parafialną ( prowadzoną przez Ojców Paulinów z Oporowa)W XVI i XVII wieku morowa zaraza grasowała na tych terenach co kilkadziesiąt lat, a klęski nieurodzaju dziesiątkowały ludność, która żywiąc się otrębami masowo umierała.
W latach 1583-1648 w mieście i okolicy szalały huragany wyrządzające dotkliwe straty w zabudowaniach, ogrodach, lasach. W roku 1690 i 1749 wielką klęskę w zbiorach spowodowała szarańcza. W roku 1705, w czasie wojny północnej, przez Żychlin przechodzą wojska szwedzkie pod wodzą Karola XII, a w 1715 roku miasto okupują wojska saskie. Ogromna zaraza w latach 1701-1710 dziesiątkuje ludność,
z miast ludzie pouciekali do lasów, a niektóre wsie postały bez ludności. Z braku opieki ze strony ówczesnych właścicieli, na przełomie XVII i VIII wieku, Żychlin bardzo podupadł, stał się biednym miasteczkiem jakich na Mazowszu było wiele. Zdecydowana większość ludności trudniła się rolnictwem, a Żychlin jako miasto prywatne kolejno przechodził na własność:kcjonującym miastem, skoro umieszczony był na mapie angielskiej z 1627 roku. Dobrzelińskich, potem Śleszyńskich, a w początkach XVII wieku Rakowieckich.Pod koniec panowania ostatniego Sasa (Augusta III) dobra Żychlina przeszły na własność kasztelana Skarżyńskiego z Orłowa i przeznaczone na posag dla jego córki, która wyszła za mąż za Tomasza Pruszaka. To dopiero T. Pruszak, szlachcic karmazynowy herbu Leliwa, pan na Sannikach i Śleszynie oraz 26 wsiach, przełamał długotrwały kryzys, w jakim pogrążone było miasto po okresie wojen szwedzkich i panowaniu Sasów. To on był fundatorem nowego kościoła w Żychlinie.
Był on również fundatorem wielu domów mieszkalnych, z których kilka zachowało się do dziś, a w nich metalowe okiennice i drzwi z widocznymi datami: 1810 i 1811. W roku 1779 zdołał wyjednać u króla Stanisława Augusta przywilej odnawiający dawne jarmarki, a także zezwalający na organizację czterech nowych. Przy końcu panowania ostatniego Sasa, za zezwoleniem biskupa Młodziejewskiego, wybudowano w Żychlinie pierwszą synagogę i pozwolono osiedlić się Żydom, ale tylko na tyłach miasta. W roku 1800 liczba mieszkańców wzrosła do 701 osób, a w 1827 miasto liczyło 972 osoby i 107 domów. Do ostatniego rozbioru Polski Żychlin administracyjnie należał do województwa rawskiego, starostwa gostyńskiego "obwodu orłowskiego". Po III rozbiorze Polski Żychlin znalazł się pod panowaniem pruskim. Już po roku łagodnych rządów, Prusacy zaczęli podwyższać podatki i wymagać dodatkowej żywności dla wojska. Następnie zaczęli powoli osiedlać się w okolicach Żychlina. Pierwszy transport kolonistów niemieckich, pod przewodnictwem Leona Berga, przeszedł przez Żychlin i osiedlił się w pobliskim Lwówku, gdzie Niemcy zamieszkiwali do końca II Wojny Światowej. W 1812 roku przez miasto przeciągnęła część wielkiej Armii Napoleona w marszu na Moskwę, tędy też wracały jej szczątki po klęsce w Rosji. Kilku rannych i wyczerpanych Francuzów zmarło w Żychlinie, a ich groby znajdują się w Walewicach koło Soboty, w tak zwanej "Brzezince". Rok 1815 wiąże się z utworzeniem na Kongresie Wiedeńskim z części byłego Księstwa Warszawskiego Królestwa Polskiego, w granicach którego znalazł się Żychlin. Królestwo miało swoje wojsko polskie. Do tej nowoutworzonej armii, z tutejszych okolic wstąpili: gen. A. Skarżyński z Orłowa, kapitan A. Pruszak- właściciel Żychlina oraz F.Tynkiel - dziedzic Skrzeszew. Lata 1830-31 to okres Powstania Listopadowego oraz utworzenia Komitetu Rewolucyjnego obwodu Gostyńskiego, który przystąpił do działania oraz powiększania sił zbrojnych przez mobilizację. Z miasta Żychlina zgłosiło się do Komitetu 26 osób.Wraz z upadkiem Powstania Listopadowego upadła też odrębność państwowa Królestwa Polskiego, które stało się prowincją rosyjską, w skład której wszedł też Żychlin. W roku 1858 miasto liczyło 94 domy i 1611 mieszkańców, w tym 1062 Żydów. Bogatą tradycję walk narodowo-wyzwoleńczych Żychlin wykazał w Powstaniu Styczniowym. Najwcześniejsze walki powstańcze objęły okolice Żychlina. Został tu uformowany oddział powstańczy złożony z 500 pieszych i 50 konnych. Byli to przeważnie robotnicy licznych cukrowni z okolic Kutna i Żychlina. Oddział Żychliński został zorganizowany przez dwóch oficjalistów fabrycznych: Zawadzkiego i Kurkowskiego. Do oddziału tego przyłączyła się duża liczba młodzieży warszawskiej, która przed " branką" schroniła się w puszczy Kampinoskiej, a następnie udała się do Żychlina. Rankiem 22 stycznia powstańcy opanowali miasto, ale już nazajutrz pod naporem sił rosyjskich wycofali się i udali w lasy gostyńskie i gąbińskie.Bitwę powstańczą stoczono też w pobliskim Dobrzelinie 22 lipca 1863 roku. Potyczki i starcia toczyły się w okolicy Żychlina 18 sierpnia 1863 roku, w Oporowie 11 lipca, a 18 i 30 sierpnia w Pniewie. stnieje kilka relacji naocznych świadków pamiętających czasy powstania spisanych przez Bolesława Andrzejewskiego z Żychlina. Po powstaniu i ukazie uwłaszczeniowym charakter okolicy uległ przemianie, powstały nowe wsie i kolonie, chłopi stali się właścicielami ziemi. Dobra Żychlina nadal pozostały w rękach dziedziców, z których ostatnimi byli Garczyńscy. W roku 1810 Żychlin utracił prawa miejskie (kara za udział w powstaniu styczniowym). W 1871 ostatnim burmistrzem Żychlina był P. Mierczycki, który oddał zarząd wójtowi - Adamowi Banachowiczowi. Wcześniej w roku 1867 utworzono powiat kutnowski, do którego włączono Żychlin, a przez to wydzielono spod władzy prywatnej. Utrata praw miejskich nie zahamowała rozwoju osady. Dane z lat 890-95 mówią o istnieniu w Żychlinie sądu gminnego V okręgu. W mieście zamieszkiwało dwóch lekarzy, znajdowały się dwa młyny parowe, kotlarnia, garbarnia, dwie olejarnie z produkcją wartości 600 rubli. W mieście mieszkało 6396 osób, w tym 4018 chrześcijan i 2378 Żydów. Ludności niestałej było 7830. Sklepów było 184, piekarzy 16 i 50 szewców zrzeszonych w cechach. Osada posiadała dwa rynki i dwa place targowe. Wśród ulic wymieniano: Warszawską, Łowicką, Poznańską, Żabią, Tylną i Podwal. Dobra Żychlina obejmowały: Folwark, Budzyń, Pasiekę i Sokołówek. Budynków murowanych było 27, reszta to drewniane. Istniały też: cukrownia, młyn parowy, dwa wiatraki, dwie olejarnie i ceglarnia. Do ożywienia miasta i okolic w dużej mierze przyczyniła się budowa drogi żelaznej warszawsko-berlińskiej w 1889 r. Pobliska stacja Pniewo była punktem wywozów płodów rolnych oraz towarów przemysłu cukierniczego.
Szybki rozwój przemysłu i rolnictwa w okolicy Żychlina spowodowały, że w 1927 roku przywrócono Żychlinowi prawa miejskie. Rok 1914 w Żychlinie to rok, w którym poruszono sprawę oświetlenia ele-ktrycznego. Dopiero w czerwcu przyjęto ofertę inż. Fabiana - właściciela "Fabianówki". Władze zobo-wiązały się płacić ryczałt za oświetlenie ulic i placów w wysokości 2000 rubli rocznie. Na początku sierpnia wybuchła wojna, która przerwała realizację inwestycji. Wojska rosyjskie zostały zmuszone do opuszczenia terenu Królestwa Polskiego. Inżynier Karol Fabian został przez władze internowany. Tymczasem wojna się przedłużała. Niemcy i ich sojusznicy zaczęli odczuwać coraz większe trudności nie tylko gospodarcze, ale i w materiale ludzkim. Inżynier Fabian uzyskał wolność. Przystąpił do realizacji dawnej inicjatywy. Uruchomił elektrownię na terenie swojej posesji. Na ulicach Żychlina w 1918 roku ustawiono drewniane słupy, przeciągnięto przewody i umocowano lampy z żarówkami. Opłatę pobierano zależnie od ilości żarówek i ich mocy. I tak oto wojna zahamowała rozwój miasta, nieznacznie spadła liczba ludności. Rolnicy przystąpili do uzupełniania swych gospodarstw wyniszczonych rabunkową gospodarką okupanta. Rzemieślnicy otwierali swe warsztaty, choć zubożali mieszkańcy miasta byli słabymi odbiorcami produkcji. Otwierano też sklepy, najwięcej żydowskich, gdyż mieszkańcy ówczesnego Żychlina to prawie w połowie Żydzi. W żydowskich rękach była znaczna część domów, które często miały po dwóch, trzech właścicieli. W walce o zdobywanie klientów warsztaty, zakłady i sklepy prowadziły ostrą walkę konku-rencyjną. W roku 1923 otwarto Zakłady Elektrotechniczne Brown-Broweri, które dały pracę 150 osobom, w latach późniejszych liczba pracowników wzrosła do kilkuset. Później fabrykę zamknięto. Ludność robotnicza biedowała, zwłaszcza po skończeniu się zasiłku dla bezrobotnych ( wypłacany przez 13 tygodni). Jedni chwytali się drobnego handlu czy rzemiosła, inni pracowali w okolicznych majątkach jako robotnicy rolni. Jeszcze inni - sezonowo w Cukrowni Dobrzelin, Oporów, Model. Ci, którzy nigdzie nie mogli znaleźć pracy korzystali z pomocy Spółdzielni "Społem" w postaci chleba i zup dla bezrobotnych. Dopiero po uruchomieniu w 1933 roku fabryki Rhon-Zieliński poprawiło nieco sytuację mieszkańców Żychlina, którzy w liczbie 600-800 osób znaleźli tam zatrudnienie. Fabryka szybko się rozwijała do roku 1939, sytuacja robotników uległa dalszej poprawie, jednak wybuch wojny przerwał ten postęp. Bezpośrednio przed wybuchem wojny Żychlin liczył sobie osiem tysięcy mieszkańców, z czego znaczną część stanowili Żydzi.Po wybuchu wojny Żychlin opuściły władze cywilne miasta. Zarząd przejęło wojsko. Bitwa nad Bzurą zwiększyła napływ rannych. Zorganizowano szpitale w Żychlinie, Dobrzelinie, Grabowie, Pniewiu i Srzeszewach. Komendantem szpitala był podpułkownik Walerian Jaworski, lekarzami byli : Bega, Pawlikowski, Kurkowski, zaś pielęgniarką E. Czajkowską. Odczuwano brak lekarstw, żywności, środków opatrunkowych. Z pomocą pośpieszyli mieszkańcy Żychlina, okolicznych dworów i wiosek.15 września Żychlin opuścili żołnierze, lekarze, wojskowi i lżej ranni. Niemcy weszli do miasta 16 września 1939 roku. Rozpoczęła się prawie sześcioletnia okupacja. Już 26 września 1929 roku aresztowano niektórych mężczyzn i popędzono do Piątku. Za młynem przy ulicy 3-go Maja rozstrzelano pierwszych zakładników. Po kilku miesiącach władzę administracyjną z rąk polskich przejęli Niemcy. Funkcję burmistrza miasta pełnił Niemiec Hempel, a po nim Bauer. Za rządów Hempla stworzono w Żychlinie getto dla Żydów, które mieściło się w granicach: ul. Narutowicza od mostu do Rynku, stąd ulicą Łukasińskiego.
W 1942 r. wywieziono Żydów z getta do zbiorowego obozu zagłady w okolicach Koła i tam stracono.
Na terenie miasta istniała organizacja niesienia pomocy więźniom obozów koncentracyjnych i jenieckich. Pomoc polegała na przesyłaniu paczek żywnościowych. Tajne nauczanie w zakresie szkoły podstawowej z narażeniem życia prowadziły nauczycielki: Julia Iwanowska i Maria Nowacka
W dniu 18 stycznia 1945 do roku do Żychlina wkroczyły oddziały wojsk polskich i radzieckich. Aby można było pokierować życiem miasta,
z inicjatywy Bolesława Kustosiaka powołano władze miejskie. Ustalono skład osobowy tymczasowego Zarządu Miasta, do którego weszli:
S. Wyrobik - burmistrz, B.Kustosik - zastępca oraz dwaj członkowie: S. Budzyński i W. Śliwiński. Sekretarzem magistratu został P.Głogowski.Powołano pierwszą Miejską Radę Narodową, której prze-wodniczącym został B. Kustosik. Zarząd Miasta wydał pierwsze po-stanowienie dotyczące normalizacji życia w mieście. Niezwłocznie przyjęto i uruchomiono piekarnię, masarnię, mleczarnię i inne zakłady usługowe. Wznowiono działalność Powszechnej Spółdzielni Spożywców, która otworzyła dwa pierwsze sklepy. Uruchomiono Fabrykę imienia
W. Piecka i zatrudniono pierwszych robotników do uporządkowania terenu. Wieś Dobrzelin włączono do Żychlina pod jeden zarząd. Głównym badaniem w działalności władz miasta było utrzymanie porządku publi-cznego i zaopatrzenie ludności w żywność.
Już 19 stycznia piekarnia uruchomiła produkcję chleba. Dokonano rozruchu młynów i nakazano rolnikom odstawienie zboża na rzecz państwa. Sukcesywnie rozpoczynały pracę: cukrownia Dobrzelin, dwa składy opałowe, rzeźnia, sklepy ( "Rolnik" i " Po schodach"), Kasa, Bani, apteka. Reaktywowano rzemiosło, na razie prywatne. Wszystkie sklepy, po ucieczce Niemców, przejął Zarząd Miasta. Do Żychlina zaczęła powracać wysiedlona przez okupanta ludność, wywieziona na roboty lub zbiegła na skutek prześladowań i pożogi wojennej. Zarząd Miasta przydzielał jej mieszkania, inwentarz, itp. Wkrótce uruchomiono pocztę, a za nią wznowił działalność Ośrodek Zdrowia. Ludność otrzymywała bilety - skierowania do lekarzy, którzy udzielali pomocy medycznej bezpłatnie. Utworzono Dział Opieki Społecznej. Przestrzeganie prawa
i porządku publicznego zajęła się powołana do życia Milicja Obywatelska. Żychlin w 1945 roku, z jego organizacją administracyjną i polityczną, był wzorem do naśladowania dla całego powiatu kutnowskiego.
Okres Polski Ludowej przyniósł w dziejach Żychlina największy rozwój. Szczególnie intensywny rozwój miasta przypada na lata 1960 -1970. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Żychlinie mieściło się w budynku przy ulicy 1-go Maja 25. Przewodniczącym prezydium był M.Rędziejewski, sekretarzem - R. Braszka. Ponadto zatrudnionych było siedmiu pracowników. W latach tych szczególnie intensywnie zmieniały się stosunki społeczno-gospodarcze miasta, a przedstawiały się one następująco: miasto zamieszkiwało 8243 osoby, zanotowano 116 urodzeń, 73 zgony i 52 zawarte małżeństwa. Kwota 5245 złotych stanowiła budżet miasta i tyleż samo wynosiły przychody i rozchody. Rolnictwo obejmowało obszar 887 ha, w tym ziemi ornej 633,96 ha, resztę stanowiły sady, ogrody, łąki, pastwiska i pola z burakami cukrowymi. W tym okresie wygląd miasta zmienił się na korzyść, wyremontowano stare, zniszczone domy, odnowiono elewacje zewnętrzne. Wyremontowano stary młyn i adoptowano go na potrzeby mieszkaniowe, uzyskując w ten sposób lokale mieszkalne dla osiemnastu rodzin. Szcze-gólnie intensywnie rozwijało się budownictwo na Osiedlu Wyzwolenia, gdzie powstawały dwu i trzy piętrowe budynki mieszkalne. Przy ulicy A. Mickiewicza wybudowano pierwsze prywatne domki jedno-rodzinne. Ważnym wydarzeniem była budowa żelazno-betonowego mostu na rzece Słudwi, łączącego Osiedle Wyzwolenia z centrum miasta. W latach 60-tych na ulicach miasta pojawiły się autobusy PKS-u. Zorganizowano dogodny dojazd do Kutna, Płocka, Łowicza i Łodzi. W 1962 roku Zarząd Miasta uruchomił dwa 4-osobowe mikrobusy, kursujące z miasta do stacji kolejowej i z po-wrotem. Kursowało też stale 8 prywatnych taksówek, które uzupełniały komunikację miejską. W latach 1960-70 nastąpiła dalsza modernizacja ulic, położono asfaltową nawierzchnię, założono chodniki i oświetlono miasto zakładając lampy jarzeniowe. Oddano do użytku Lecznicę dla zwierząt, kino " Energia", a potem " Lech". Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej wybudowało garaże i warsztaty naprawcze dla pojazdów mechanicznych. Otworzono Przychodnię Rentgenologiczną, "Dom Nauczyciela" i budynek Szkoły Podstawowej nr 2. W tym też czasie, nastąpił szybki rozwój i roz-budowa zakładów "Emit" im W. Piecka.
W roku 1970 nakłady inwestycyjne w przemyśle pro-jektowane były na 200 milionów złotych, a wzrost produkcji do 60%. Zakłady produkowały silniki i transformatory na rynek krajowy i zagraniczny.Następuje również w tym okresie szybki rozwój Mleczarni Spółdzielczej, zakładu działającego od 1926 roku, a upaństwowionego po wyzwoleniu. Szczególnie rozwi-jającego się od 1965 roku kiedy to zakład został wypo-sażony w nowoczesne maszyny. Spółdzielnia zatrudniała w tym czasie około 50 pracowników i miała własny transport. Teren jej działalności obejmował północno-wschodni obszar powiatu kutnowskiego. Gminna spółdzielnia prowadziła 21 punktów sprzedaży detalicznej łącznie z magazynami i kioskami. Ogólna liczba pracowników w GS-ie wynosiła 60 osób. Handel detaliczny reprezentowany był przez PSS-Żychlin. Powszechna Spółdzielnia Spożywców powstała w 1905 roku. Oddział w Żychlinie prowadził 46 punktów sprzedaży detalicznej, 4 kioski przemysłowe, 12 sklepów przemysłowych, 28 sklepów spożywczych w tym 2 sklepy cukiernicze, 3 piekarnicze i 5 mięsno-wędliniarskich. 1 kwietnia 1945 roku został uruchomiony w Żychlinie radiowęzeł. Powstał on dzięki zapobiegliwości ówczesnego kierownika Z. Majchrzaka, który pierwsze głośniki uliczne montował z pozbieranych części, a pierwsze linie z pościąganych z pól kabli poniemieckich. W 1946 roku zainstalowano nowe aparaty polskiej produkcji i zaczęto zakładanie głośników na wsiach. W roku 1965 zradiofonizowanych było 60 wsi. W tym czasie Urząd Pocztowo - Telekomunikacyjny mieścił się w prywatnym budynku przy ulicy Łukasińskiego. Zatrudniał 24 pracowników. Poczta wymieniała przesyłki za pomocą PKS-u i własnego transportu.
W latach 1990-98 liczba ludności wzrosła do 12 419 osób. Miasto nadal się rozbudowuje i zajmuje powierzchnię około 9 km2. Obecnie jest częścią składową gminy Żychlin, której powierzchnia wynosi 77 km2. Miasto podzielone jest na 3 osiedla, w tym jedno spółdzielcze. Najnowszym osiedlem jest Osiedle Traugutta, wybudowane i oddane do użytku w latach 1970-85.
|